podkast nerdy nocą © kya

#058 Historia. Supermocarstwa epoki brązu

#058 Historia. Supermocarstwa epoki brązu

Historia, jakiej nie uczą w szkole, część piąta (nie licząc skoków w bok). Tej nocy idziemy przez cztery wieki burzliwego Bliskiego Wschodu, szanujemy supermocarstwa, wynajdujemy dyplomację i zbliżamy się do końca epoki brązu.

Uzupełnienia do poprzednich odcinków:

  • jeszcze o wulkanach: eksplozja Toby (70 tysięcy lat temu),
  • udomowienie kakao (2000 p.n.e., Ameryka Południowa),
  • szkło! (2000 p.n.e., Bliski Wschód, czyli Mezopotamia, Syria, Lewant, Kanaan),
  • pierwszy znany przekręciarz — Ea-nasir i jego kolekcja (1750 p.n.e., Babilon),
  • modlitwa i przepis na piwo w jednym — hymn do bogini Ninkasi,
  • pulchny chleb (XVII w. p.n.e., Egipt),
  • najstarsze znane przedstawienie kosmosu — dysk z Nebry (1600 p.n.e., teren dzisiejszych Niemiec) oraz dygresja na wandalizm,
  • guma! gramy w złowrogą piłkę! (1600 p.n.e., Ameryka Środkowa).

XVI w. p.n.e. Babilon i okolice

Król Hetytów Mursili I podbija Babilon. Królestwo Hetytów. Skrytobójstwa i zamachy na przeszkodzie rozrastania się państwa. Król Telipinus próbuje nowego ustroju.

Babilon przejmują Kasyci. Na mapie pojawia się Kraj Nadmorski, w którym mieszkają true Sumerians, original gangsta.

1556 r. p.n.e. — mityczny początek Aten.

Egipt: ok. 1550 r. p.n.e. — faraon Ahmose I kończy Drugi Okres Przejściowy, rozpoczyna XVIII dynastię i Nowe Królestwo.

Egipt: ok. 1526 r. p.n.e. — faraon Totmes I idzie zrobić porządek z Nubianami, a potem do Syrii. Po krótkim zamieszaniu zabiera się za kompleks świątynny w Karnaku. Szanujemy go i pochowamy go kilka razy.

Krótkie dygresje na źródło Nilu i Odwróconą Rzekę.

XV w. p.n.e. tu i ówdzie

Ok. 1500 r. p.n.e. — pierwsze przejawy cywilizacji Fenicjan w Kanaanie. Miasta Byblos, Sydon i Tyr. Skąd w ogóle pomysł na tę nację? Skąd nazwa?

Królestwo Mitanni: ok. 1500 r. p.n.e. — Huryci (o których w audycji nieprawidłowo mówimy “Hurianie”) przenoszą się z Anatolii na tereny syryjskie w poszukiwaniu chwili spokoju.

Indie: ok. 1500 r. p.n.e. — powstaje Rygweda, obecnie najstarszy zabytek literacki w języku indoeuropejskim.

Egipt: ok. 1480 r. p.n.e. — na tronie zasiada Hatszepsut, druga w historii Egiptu potwierdzona faraon. Jakie akrobacje są wymagane, by być królem-kobietą? Wyprawy, handel, dobrobyt, inwestycje. Wielkie zasługi dla kraju i wielkie wymazywanie z historii.

Kreta: ok. 1450 r. p.n.e. — wyspa świeżo podbita przez Mykeńczyków. Przypominamy starą nazwę na Greków oraz termin “talasokracja”. Dlaczego Mykeńczycy to jednak nie są starożytni Grecy? Dziwny panteon. Handel na Morzu Śródziemnym, przy okazji krótko o kulturze na Półwyspie Iberyjskim.

Sardynia: ok. 1450 r. p.n.e. — Cywilizacja nuragijska. A może to lud Szerden, który miał skomplikowane relacje z Egipcjanami?

Ameryka Południowa: ok. 1500 r. p.n.e. — początki cywilizacji Olmeków. Sztuka realistyczna i fantastyczna, niezależny wynalazek pisma, wpływ na inne cywilizacje kontynentu. Dygresja na wielkie głowy kilkaset lat później.

Egipt: ok. 1457 r. p.n.e. — pierwsza szczegółowo opisana bitwa (z państwem Mitanni, pod Megiddo, uwaga, ważne miejsce) przez skrybę o imieniu Thanuny. Totmes III, najskuteczniejszy generał starożytnego Egiptu, wiedział, jak przejść do historii.

Asyria: ok. 1450 r. p.n.e. — koniec spokoju. Zawarcie sojuszu z Egiptem (konkretnie z Amenhotepem II, synem Totmesa III). Po plądrażu przez Mitanni sojusz z Babilonem i początki jednej rozróby za drugą.

Hetyci: ok. 1430 r. p.n.e. — król Tudhalija I rozpoczyna Nowe Królestwo Hetytów. Nie ma lekko, ponieważ sąsiadami są ludy Kaska, Hurianie (luzem i w państwie Mitanni), Asyria, Mykeńczycy oraz Egipt. Kim naprawdę był achajski król Attarsya?

Wynajdujemy dyplomację!

XIV w. p.n.e., Egipt i Asyria

Skąd się biorą dynastie?

Egipt: ok. 1390 r. p.n.e. — faraon Amenhotep III i dobra dokumentacja — dyplomatyczne listy amarneńskie. Pierwsza czarna polewka listownie. Budowa kanału między Nilem a Morzem Czerwonym.

Asyria: ok. 1360 r. p.n.e. — Asyria wyrywa się Mitanni. Król Ashur-uballit I otwiera Środkowe Imperium Asyryjskie i spuszcza łomot wszystkim dookoła, a na tronie kasyckiego Babilonu sadza swojego człowieka (króla Kurigalzu II), który okazuje się nielojalnym idiotą.

Hetyci: ok. 1360 r. p.n.e. — król Suppiluliuma I zbiera królestwo Hetytów do kupy i czyni z niego trzecią potęgę. Współczesny komiks o królestwie Hetytów!

Egipt: ok. 1350 r. p.n.e. — w Egipcie nastaje dziwaczny faraon Echnaton i przeprowadza wielkie reformy religijne. Czym się różnią promienie słońca z boską łaską od tych bez? Styl amarneński w sztuce.

Wielkie odkręcanie — Nefretete, współkról i żona Echnatona, przenosi stolicę i rozpoczyna próby porządkowania państwa. Krótkie rządy Tutenchamona i jego następców kończą dzieło, a także tę dynastię.

XIII w. p.n.e.

Asyria: Kolejny śmieszny najazd Babilonu na Asyrię. Wreszcie ok. 1274 r. p.n.e. porządny asyryjski król Shalmaneser I robi porządek z sąsiadami i wprowadza nową kulturę bitewną. Asyria zostaje supermocarstwem. Pierwsze traktaty obronne.

Ostateczny koniec Mitanni.

Ok. 1300 r. p.n.e. — atlantycka epoka brązu. Początek Celtów?

Egipt: ok. 1275 r. p.n.e. — najlepiej opisana bitwa w historii starożytnej — pod Kadesh (Egipcjanie pod Ramzesem II kontra Hetyci pod Muwatallim II). Największa bitwa rydwanów w historii wszechczasów. Imponujące bitwy i układy Ramzesa II.

Egipt: ok. 1258 r. p.n.e. — pierwszy znany traktat pokojowy oraz jedyny bliskowschodni, którego znamy wersję obu stron. Koniec przepychanek między Hetytami a Egiptem.

Hetyci kontra Mykeńczycy: ok. 1250 r. p.n.e. — wielka bójka w mieście Wilusa, które znamy lepiej jako Troję. Krótka dygresja na Homera.

Hetyci: ok. 1237 r. p.n.e. — królestwo Hetytów zaczyna się składać po bitwie z Asyrią.

Asyria: ok. 1230 r. p.n.e. — asyryjski król Tukulti-Ninurta po powyższym sukcesie podbija jeszcze Babilon, ogłasza się królem Sumeru i Akkadu oraz rządzi długo — aż zasadzą się na niego potomkowie.

Nowa interpretacja opowieści o Tezeuszu i Minotaurze.

XII w. p.n.e.

Ameryka Północna: ok. 1200 r. p.n.e. — pierwsze osiedla ludu Anasazi.

Chiny: ok. 1200 r. p.n.e. — późna dynastia Shang. Wynaleźli już pismo i astronomię, mają rydwany, kawalerię, a także robili rzeczy, o które ich nie podejrzewałam.

Dygresja na kontakty międzycywilizacyjne na przykładzie bursztynu bałtyckiego we Włoszech.

Zapowiedź następnego odcinka, w którym skończy się świat (i zacznie nowy).


Wrzuć pięć złotych na patronite.pl/kya! Zainwestujemy w produkcję tajnych kompletów.


Elementy muzyczne pochodzą z utworów Piotra Bendyka, niektóre można ściągnąć w całości na stronie xtd.evil.pl. Zdjęcie Złego Majora Witka © selfie, zdjęcie Kaji © Michał Krawczyk.

Nerdy Nocą drzemią w różnych miejscach w internecie! Dołącz do naszego pochrapywania np. na wesołej grupce na fejsie.

2018.07.10 / 2018.09.16

This Post Has 22 Comments

  1. Kopać, badać, zalegalizować 😛

  2. “Zbliżamy się do katastrofy” – a jakże, konice odcinka 😛

    Btw. Ja poprosze o bibliografię, chciałbym być tak mądry jak ZMW 🙂

  3. Ja się pytam, w którym pomieszczeniu znaleziono skargę?

  4. @Benny nie, nie w kiblu, normalnie w gabinecie 😀

  5. Wiesz na wiki, jest schemat pomieszczenia z numerkami pomieszczeń i o numer pytałem. A to, że w gabinecie to dobrze o nim świadczy – ROZPATRYWAŁ, obecne janusze nie odbierają telefonów, nie odpisują na maile, tudzież nie odbierają korespondencji pisanej

  6. Timeo Danaos et dona ferentes pochodzi z Eneidy czyli rzymskiego eposu 🙂 Dotyczy on też mitu Troi, co pokazuje jego nośność w świecie starożytnym. A jeśli chodzi o dzieła dziejące się w tamtych czasach – jest cykl “Nantucket” S.M.Sterlinga który dzieje się 1250 B.C. (militarna fantasy ze sprytnymi amerykanami przeniesionym do czasów starożytynych).

  7. @benny: zakładam że to było pomieszczenie nr 6, zgodnie z opisem rysunku budynku.

  8. Wygląda na biuro/gabinet/biblioteczke

  9. Delikatnie wspomnę, że z Huryci i Nubijczycy nie z ang. Nubianie i Hurianie

  10. @Krzysztof
    nie tylko delikatnie, ale także całkowicie słusznie 🙂 zorientowaliśmy się poniewczasie i obiecujemy czujniej pilnować polskich wersji.

  11. Ależ mi się to podoba, z tymi skargami, serio wiemy, że koleś był przekręciażem czy to taka luźna sugestia?

  12. @benny: z tego co przeczytałem w “archaeology of arabian gulf”, albo przekręciarz albo naprawdę, naprawdę niefartowny biznesmen. ze wskazaniem jednak na to pierwsze.

    @krzysztof: jak już napisała kaja, jak najbardziej racja – po raz kolejny ugryzł mnie w zadek brak nawyku sprawdzania polskiej wikipedii. kosztowałoby mnie coś? nic zupełnie. a potem takie kwiatki.

  13. @majorwitek Skłaniam się ku pierwszemu także bo przeczytałem treść tej tabliczki parę razy + tłumaczenie na polski + pogadanka z tłumaczem, to jak potraktował kupującego, do tego to terytorium wroga, ale zauważ, że koleś mimo iż strzelił focha, mimo, że angry tablet to i tak chciał z nim handlować tyle, że na nieco innych zasadach, do tego to napawanie się tą korespondencją – kurcze, barwna postać, Saul Goodman tamtych czasów 😀

  14. @benny: copper problems? better write ea-nasir!

  15. @majorwitek @kya końcówka “n” jak czerwony kapelusz zawsze jest podejrzana 😉 A za moje poszukiwanie owych Hurian naśle na Was następnym odcinku Ludy Morza, kataklizmy i oddolne ruchawki.

  16. Joł, z ciekawością się was słucha i z chęcią, natchniony waszą dyskusją, coś bym poczytał.
    Sprawa wygląda tak, że ze szłoby wiedzy historycznej zbyt wiele nie wyniosłem. Szukałem czegoś co może uzupełnić braki w mojej głowie, ale trafiam jedynie na jakieś mniej lub bardziej szczegółowe opracowania historyczne, niż ciekawą lekturę, mogącą wciągnąć laika.
    @MAJORWITEK lub ktokolwiek, jesteście w stanie coś polecić?

  17. @porkite: jeśli chcesz lekkie czytanie, beletrystykę kostiumową, polecam (jak zresztą mówiłem w odcinkach), “czarne okręty” joe alexa, “strzałę z elamu” jerzego egideya, “egipcjanina sinuhe” mika waltari.
    jeśli chcesz coś bardziej mięsistego, proponuję “guns, germs and steel” jareda diamonda, po uprzednim przeczytaniu sekcji “reception” na wikipedii: https://en.wikipedia.org/wiki/Guns,_Germs,_and_Steel#Reception

    @sirocco: dzięki, poczytam 🙂

  18. @ ok. 50 min.
    Heterogenizacja kultury nie zawsze świadczy o jej upadku, czy choćby regresie. To może być też wyraz, np. rozwoju silniejszej identyfikacji lokalnej, upadku centralnej władzy i wzroście znaczenia lokalnych ośrodków (a to nie zawsze jest upadek całej kultury), specjalizacji poszczególnych ośrodków [1] i tak dalej. Wtedy część motywów może być uznana na “nasze” i faworyzowana. Tutaj dobrze byłoby prześledzić importy; czy w danych miejscach pojawiają się (i jak ich dużo) gadżety z miejsc innych.
    Choć w tym przypadku, o którym mówicie (El Argar?) rzeczywiście im się posypało.

    [1] Choćby przypadek Ameryki południowej, o którym mówiliście wcześniej: dwie kultury, każda robi co innego, ale doskonale ze sobą współpracują i niespecjalnie to jest regres, że kultury są dwie, a nie jedna.

  19. I jeszcze dużo, dużo za niemiłe słowa o bandytach z wykrywaczami! Archeolodzy też używają wykrywaczy, ale wiedzą, jak ich używać, żeby nie zniszczyć stanowiska.

  20. Witam, nie dawno odkryłem tą stronę i audycje. Robicie Państwo genialną robotę, nareszcie ktoś tłumaczy a nie wrzuca wiadomości. Rozbudzacie ciekawość, już nie mogę doczekać się kolejnych odcinków. Kiedy będziemy mogli posłuchać kolejnych historycznych odcinków?
    Pozdrawiam

Zostaw wiadomość po sygnale:

Close Menu