play_arrow

keyboard_arrow_right

skip_previous play_arrow skip_next
00:00 00:00
playlist_play chevron_left
volume_up
chevron_left
  • play_arrow

    Bonus: ścinki historyczne nr 1
    Nerdy Nocą

  • Start
  • keyboard_arrow_right podkast
  • keyboard_arrow_right
  • keyboard_arrow_right#065 Historia 7. Początki epoki żelaza
play_arrow

podkast

#065 Historia 7. Początki epoki żelaza

kya 2020-05-01 12


Tło
share close

Historia, jakiej nie uczą w szkole, część siódma. Tej nocy suniemy przez XI i X wiek przed naszą erą, od bolesnych Ramzesów przez mandat niebios po łacinę.

Uzupełnienia:

  • prawdziwa angedota o kleju,
  • wynalazki: siewnik, zegar wodny, zegar słoneczny, tokarka,
  • bitwa w dolinie rzeki Tollense (70 km od Świnoujścia),
  • przypominamy nordycką epokę brązu,
  • przepis na quiche z Kisz.

Epoka żelaza

Praktyczne różnice między brązem a żelazem. Skąd brać rudę? Ukłon w stronę bakterii.

Egipt

Zaglądamy do Egiptu po bitwie pod Djahy. Dwudziesta dynastia bolesnych Ramzesów (Ramessydów).

Pierwszy znany strajk w historii. Chwilę później spisek pałacowy przeciwko Ramzesowi III.

Ambitne plany Ramzesa IV. Interesująca postać: Ramessesnakht, najwyższy kapłan Amona.

Ramzes V i najazdy z Libii na Dolinę Królów. Ramzes VI — spokój w stolicy, potęga Ramessesnakhta i kryzys gospodarczy. Dzisiaj mam się dobrze, a jutro jest w rękach bogów.

Ramzes VII i astronomiczne ceny zboża. Pomijalny Ramzes VIII. Ramzes IX i anegdota korupcyjna o rabunkach grobów. Śmierć Ramessesnakhta.

Ramzes X, ostatni władca, który rządził także Nubią. Ramzes XI i całkowity rozkład władzy centralnej. Koniec 20. dynastii i Nowego Królestwa, początek Trzeciego Okresu Przejściowego w Egipcie.

Greckie wieki ciemne

Zanik cywilizacji mykeńskiej. Sztuka protogeometryczna i wynalazek cyrkla.

Zaglądamy do miasta Lefkandi na wyspie Eubei.

Anatolia

Imperium Hetytów upada, powstają królestwa późnohetyckie. Pierwszy alfabet, pismo protosynajskie. Powstają Frygia i Lidia.

Asyria i Elam

Środkowe Imperium Asyryjskie po obaleniu Tukulti-Ninurty. Krótkotrwałe Imperium Elamu. Jak się zakwalifikować jako imperium?

Władca Asyrii Aszur-dan I i król Elamu Szutruk-Nahunte nadeptują Babilon. Babiloński król Nabuchonodozor I odgryza się i wymiata Elam z mapy.

Asyria radzi sobie najlepiej w okolicy. Aszur-Resza-Iszi I uspokaja ambicje Babilonu oraz walczy z Amorytami i Ludami Lądu. Tiglat-Pileser I nakłada Aramejczykom (w 28 kampaniach), Fenicji, Frygii, ludom Kaska, a także buduje świątynie i parki oraz mówi o sobie bardzo dobrze.

Fenicja

Złoty wiek cywilizacji Fenicjan. Czym handlują? Śpią na srebrze. Omawiamy korpus cisjordański i wynalazek fałszowania pieniędzy. Libańskie cedry. Dziękujemy za wino w Europie. Skąd Fenicjanie biorą metale? Mityczne Kasyterydy, zasięg portów fenickich, miasto Kadyks.

Indie

Zanik urbanizacji po upadku cywilizacji Harappa. Okres wedyjski — rozważamy niuanse przekazów ustnych. Bitwa Dziesięciu Królów i królestwo Kuru. Wedyjskie źródła na temat życia codziennego, wytopu żelaza i podziału na kasty.

Ameryka Południowa

Cywilizacja Olmeków i miasto San Lorenzo Tenochtitlan zbudowane na terasach. Struktura społeczna odwzorowana w architekturze. Święte kanały.

Wynalazki olmeckie: piramidy, rytualne upuszczanie krwi, pismo, piłka kauczukowa, oddawanie czci jaguarom, gigantyczne głowy, kalendarz długiej rachuby i zero.

XI w. p.n.e.

Schyłek Środkowego Imperium Asyryjskiego. Król Aszur-bel-kala w Asyrii walczy z Aramejczykami, buduje ogrody zoologiczne i botaniczne. Wojna domowa. Dziesięciu nieistotnych królów i ogólnie bryndza.

Koniec Nowego Królestwa w Egipcie, czterysta lat karamby. Po nieszczęsnych Ramzesach nastaje 21. dynastia założona przez Smendesa. Podział władzy w Egipcie: Dolny dla króla, Środkowy i Górny dla kapłanów Amona. Kapłan Herihor mianowany królem, skomplikowane układy dynastyczno-polityczne.

Ruchy w Atenach. Koniec władzy absolutnej i mitycznych władców miasta, ostrożne początki archontów, wyborów i rad.

Alfabet fenicki! Pismo spółgłoskowe, które rozchodzi się szeroko po terenie.

Chiny — koniec dynastii Shang krok po kroku. Najważniejszy król Di Xin wtrąca do więzienia swojego wasala, króla Wen. Król Wen wychodzi i podbija innych wasali króla Di Xin, który nie zwraca uwagi, ponieważ jest zajęty. Gigantyczna bitwa pod Muye. Zalety i wady uzbrajania niewolników. Początek najdłuższej dynastii starożytnych Chin — Zhou.

Przypominamy koncepcję mandatu niebios i jej daleko idące konsekwencje.

X w. p.n.e.

Półwysep apeniński – lud Latynów i łacina.

Rozważamy historię tych czasów przedstawioną w Biblii. Królestwo Izraela, królestwo Judei i król Dawid kontra archeologia.

Na tron Egiptu wstępuje Libijczyk, Osorkon Starszy. Odcyfrowujemy następujące po nim zamieszania królewskie i połączenie urzędów królewskiego i kapłańskiego. Koniec 21. dynastii.

Faraon Szeszonk I. Król Salomon i jego świątynia. Masoni, kabała, Indiana Jones. Upadek Zjednoczonego królestwa Izraela i faraon Sziszak. Sprawdzamy biblijną wersję historii i wpadamy twarzą w egipską chronologię.

Na deser rozważamy obrazoburczą chronologię Davida Rohla i zapowiadamy następną część historii.


Wrzuć pięć złotych na patronite.pl/kya! Zainwestujemy w produkcję tajnych kompletów.

2020.04.13 / 2020.05.01

Komentarze

Komentarzy: 12 w sumie.
  1. Aga on 2020-05-02

    Cudowne dwie godziny z Wami!
    Kilka uwag jako specjalistka od historii Anatolii:
    1. Hatussa wymawia się Hatusza.
    2. Mówienie, że koło 1000r.p.n.e. nic się u Greków nie działo jest niesprawiedliwe. W tym czasie rusza ekspansja Greków Eolskich na teren Wysp Egejskich i Zachodniej Anatolii. Zakładane jest Dodekapolis, czyli bardzo ważny dla tych terenów związek 12 miast. Będzie on ważnym graczem w tym terenie.
    3. Frygowie pochodzili z Tracji (teren dzisiaj rozbity pomiędzy Bułgarię, Grecję i Turcję).
    Gdyby ZMW miał pytania o cokolwiek związanego z Anatolią i Morzem Egejskim to chętnie pomogę. Mam nawet kilka ciekawostek z ostatnich badań

  2. Lorak on 2020-05-02

    Uwaga metalurgiczna co do brązu.
    Topimy cynę w tych jej 231 stopniach celsjusza. I dodajemy do niej drobno pokruszoną miedź. I uwaga – w płynnym metalu drugi metal rozpuszcza się poniżej swojej temperatury topnienia!
    A to ogromnie ułatwia sprawę…

  3. Konrad on 2020-05-02

    Dodatek na temat metalurgii, na prośbę Kai:

    https://pl.wikipedia.org/wiki/Eutektyka

    Odnosząc to do naszego przypadku: mieszanina dwóch metali może być łatwiej topliwa niż czysty metal. Ważne są proporcje i to co mieszamy. Znalazłem wykres fazowy dla stopu miedź-cyna i faktycznie wtedy nie trzeba osiągać temperatury topnienia czystej miedzi żeby się stopiła 🙂

    https://www.researchgate.net/figure/Phase-diagram-for-alloys-of-copper-and-tin-bronze-The-area-above-the-bold-line_fig1_319313759

  4. Aga on 2020-05-02

    Upadek kultury Mykeńskiej w XI w. p.n.e. umownie rozpoczyna Wieki Ciemne. Historia popularna mówi, że wzorem Kononowicza „nie będzie niczego”, co jest błędnym założeniem. Wieki Ciemne nazywane są tak nie z powodu tego, że nic się nie działo, tylko z powodu znaczącego spadku źródeł informacji. Ma to związek z brakiem powszechnego dokumentowania dziejów tego okresu w piśmiennictwie. Ludność terenów greckich posługiwała się pismem linearnym B ze względu na wpływ jaki wywierały na nie Mykeny. Po ich upadku „do głosu” doszły inne plemiona które uznały słabnięcie Myken za okazję do ekspansji. Głównie chodzi tu o Dorów (aktywnych już od XII w. p.n.e.). W ten sposób porzucono linearne B w wielu miejscach i stąd brak informacji. To, co wiemy o tym okresie w większości zawdzięczamy badaniom obiektów- głównie osad, ceramiki i analizom rozprzestrzeniania się poszczególnych języków. Oczywistym zatem jest, że okres wędrówek nie pomaga w tworzeniu silnych miast czy państw których struktury mogłyby wykształcić źródła piśmiennicze (sztuka, urzędnicy).

    Klasycznie Wieki Ciemne dzieli się na 3 części a ich nazwy pochodzą o styli ceramiki znajdowanej w tych okresach:
    submykeński (do 1050 r. p.n.e.)
    protogeometryczny (do 950r. p.n.e.)
    geometryczny (do 750r. p.n.e.)
    Istnieje rozszerzony podział dla samych Aten i okolic, ale to już wyższa szkoła jazdy. Ma to związek z tym, że obszar ten jest najlepiej zbadany i jednocześnie rozwijał się trochę inaczej niż inne tereny.

    Okres submykeński: Ceramika w zdobieniach ma pewne charakterystyczne elementy zdobień mykeńskich ale jest dużo prostsza w formie. Dominują figury geometryczne, pasy. Brak przedstawień figuralnych.
    Wspomniani już Dorowie pochodzili pierwotnie z okolic Dunaju i Gór Pindos (Grecja, wschodnia Albania), mówili oni dialektem Doryckim. Najprawdopodobniej słabnące wpływy mykeńskie zmotywowały ich do wędrówki i zasiedlenia całego obszaru Półwyspu Peloponeskiego. Wyjątkiem była Arkadia, gdzie udało się utrzymać Achajom. Dorowie przejmują Spartę.
    Dorowie nie byli jedynymi plemionami które zaczęły się przemieszczać a wręcz można powiedzieć, że Dorowie dali sygnał do wędrówek innych plemion jak np. Jonowie i Eolowie. Nie jest pewne czy uciekali oni przed ekspansją Dorów, czy zwyczajnie szukali nowych, lepszych terenów.
    Ważne zdarzenia: Rzym jako osada już istnieje i nazywany jest Septimontium. Pod terenem Forum Romanum odkryto pochówki datowane na ten okres a w grobach odkryto dowody handlu (dziecięca bransoletka z kości słoniowej, koryncka ceramika, bursztyn). Według mitu założycielem tej osady miał być Eneasz wyrzucony z Troi, Dionizjusz z Halikarnasu zaś nazywał pierwotnych mieszkańców Rzymu Aboriginami (prawdopodobnie od „ab originae” – od początku).
    Forumuuje się królestwo Kummuh – późniejsze Królestwo Kommagene.
    Dorowie docierają do Anatolii i kolonizują te obszary. Powstaje pierwsza osada nad Bosforem – późniejsze Bizancjum/Konstantynopol.
    Formułuje się państwo Frygii (ze stolicą w Gordionie „odziedziczonym” po Hetytach).
    Po upadku panowania Egiptu pod którego panowaniem byli Fenicjanie, rozpoczyna się szeroka ekspansja handlowa Fenicjan. Ich towary, choć w ograniczonej ilości docierają do ludów greckich co jest dowodem, że istniały tam mimo chaosu porty obsługujące handel. Dzięki Fenicjanom Grecy rozpoczynają nieśmiałe jeszcze uprawy winorośli.
    Okres protogeometryczny: Większe obszary ceramiki pozostawały niedekorowane a same dekoracje harmonizowały z kształtem naczyń.
    Rośnie rola Eolów i Jonów w wędrówkach plemion. Eolowie podbijają zachodnie wybrzeża Anatolii (głównie środkową część) i tworzą Dodekapolis – związek 12 miast prowadzących wspólną politykę i interesy. Jest to początek historii Efezu i Smyrny. Tworzy się Porządek Eolski poprzedzający trzy znane bardziej porządki (dorycki, joński i koryncki) w stylu antycznym. To właśnie Eolom i Jonom przypisuje się „wynalezienie” polis – miast-państw.
    Ateny zyskują na znaczeniu, najprawdopodobniej dlatego, że wędrówki plemion ominęły te tereny i miast spokojnie trwało i się rozwijało.
    Okres Geometryczny:
    Formułuje się królestwo Lidii, które w VII w. p.n.e. jako pierwsze rozpocznie produkcję monet. Spora część mitologii lidyjskiej przejdzie później do klasycznej mitologii greckiej.
    W Smyrnie rodzi się Homer.
    750 p.n.e. to czas powstania pierwszego znanego nam napisu w alfabecie greckim (greka archaiczna z której wywodzi się greka starożytna) Odkryto go na naczyniu znalezionym w Italii. Był to tak zwany Puchar Nestora z Pithekoussai. Z tego okresu pochodzi też graffiti z Lefkandii i Eretriai oraz Inskrypcja Diplońska z Aten. Sam alfabet grecki został zapożyczony od Fenicjan a fakt, że odkryto go tak wcześnie w Italii dowodzi, że musiał być używany już wcześniej na rdzennych terenach Grecji – szacuje się, że od czasów protogeometrycznych.
    Początki Magna Graecia, czyli osad greckich na terenie Italii.
    Na podstawie badań greckich stoczni z tego okresu, stwierdzono, że Grecy budowali pierwsze statki które mogły pełnić też funkcję okrętów wojennych. Można to uznać za początki marynarki wojennej.

  5. majorwitek on 2020-05-02

    @aga: pięknie dziękuję, przegapiłem ten prawdopodobny początek rzymu! zapowiedziałaś też sporo z rzeczy, o których będzie w następnym i zanastępnym odcinku 🙂

  6. Muczachan on 2020-05-03

    No kaman. Jakim cudem w polskim by miało brakować odpowiednika tak podstawowej rzeczy jak “pie” czy “quiche”. Niniejszym przypominam o istnieniu placków. Z dowolnym farszem.

  7. uksiu on 2020-05-06

    Pod tym linkiem dowiecie się więcej o pierwszym strajku w historii, o którym wiemy z pisanych źródeł. Czyli o strajku robotników z Doliny Królów 3177 lat temu. Tak, strajk jest kilkaset lat starszy niż wynalazek alfabetu i prawie tysiąclecie starszy niż najstarsze monety. Plus można domniemywać, że strajk ten musiał wiązać się z robotniczą solidarnością, bo trwał blisko rok!

    https://libcom.org/history/records-of-the-strike-in-egypt-under-ramses-iii

  8. Emilio on 2020-05-08

    Przetrwałem z wami od początków człowieczeństwa aż do teraz, i szczerze powiedziawszy, prawdopodobnie tylko promil usłyszanych informacji utrwali sie w plątaninie neuronów, no ale…. jakie to ciekawe było 😮 I tym samym żal wielki mnie ogarnął. Dlaczego w palcówkach edukacji trzeba tak syntetycznie, tak nieludzko wręcz? ehh Dzięki wielkie 🙂

  9. Nabucco on 2020-05-18

    Jak zwykle super odcinek 😀 dzięki, że nagrywacie i umilacie mi smętny czas w robocie 🙂

Po sygnale zostaw wiadomość

Email będzie schowany. Pola wymagane oznaczone *

Podobne odcinki