play_arrow

keyboard_arrow_right

skip_previous play_arrow skip_next
00:00 00:00
playlist_play chevron_left
volume_up
chevron_left
  • play_arrow

    Bonus: ścinki historyczne nr 1
    Nerdy Nocą

  • Start
  • keyboard_arrow_right podkast
  • keyboard_arrow_right
  • keyboard_arrow_right#058 Historia 5. Supermocarstwa epoki brązu
play_arrow

podkast

#058 Historia 5. Supermocarstwa epoki brązu

kya 2018-09-16 38


Tło
share close

Historia, jakiej nie uczą w szkole, część piąta (nie licząc skoków w bok). Tej nocy idziemy przez cztery wieki burzliwego Bliskiego Wschodu, szanujemy supermocarstwa, wynajdujemy dyplomację i zbliżamy się do końca epoki brązu.

Uzupełnienia do poprzednich odcinków:

  • jeszcze o wulkanach: eksplozja Toby (70 tysięcy lat temu),
  • udomowienie kakao (2000 p.n.e., Ameryka Południowa),
  • szkło! (2000 p.n.e., Bliski Wschód, czyli Mezopotamia, Syria, Lewant, Kanaan),
  • pierwszy znany przekręciarz — Ea-nasir i jego kolekcja (1750 p.n.e., Babilon),
  • modlitwa i przepis na piwo w jednym — hymn do bogini Ninkasi,
  • pulchny chleb (XVII w. p.n.e., Egipt),
  • najstarsze znane przedstawienie kosmosu — dysk z Nebry (1600 p.n.e., teren dzisiejszych Niemiec) oraz dygresja na wandalizm,
  • guma! gramy w złowrogą piłkę! (1600 p.n.e., Ameryka Środkowa).

XVI w. p.n.e. Babilon i okolice

Król Hetytów Mursili I podbija Babilon. Królestwo Hetytów. Skrytobójstwa i zamachy na przeszkodzie rozrastania się państwa. Król Telipinus próbuje nowego ustroju.

Babilon przejmują Kasyci. Na mapie pojawia się Kraj Nadmorski, w którym mieszkają true Sumerians, original gangsta.

1556 r. p.n.e. — mityczny początek Aten.

Egipt: ok. 1550 r. p.n.e. — faraon Ahmose I kończy Drugi Okres Przejściowy, rozpoczyna XVIII dynastię i Nowe Królestwo.

Egipt: ok. 1526 r. p.n.e. — faraon Totmes I idzie zrobić porządek z Nubianami, a potem do Syrii. Po krótkim zamieszaniu zabiera się za kompleks świątynny w Karnaku. Szanujemy go i pochowamy go kilka razy.

Krótkie dygresje na źródło Nilu i Odwróconą Rzekę.

XV w. p.n.e. tu i ówdzie

Ok. 1500 r. p.n.e. — pierwsze przejawy cywilizacji Fenicjan w Kanaanie. Miasta Byblos, Sydon i Tyr. Skąd w ogóle pomysł na tę nację? Skąd nazwa?

Królestwo Mitanni: ok. 1500 r. p.n.e. — Huryci (o których w audycji nieprawidłowo mówimy “Hurianie”) przenoszą się z Anatolii na tereny syryjskie w poszukiwaniu chwili spokoju.

Indie: ok. 1500 r. p.n.e. — powstaje Rygweda, obecnie najstarszy zabytek literacki w języku indoeuropejskim.

Egipt: ok. 1480 r. p.n.e. — na tronie zasiada Hatszepsut, druga w historii Egiptu potwierdzona faraon. Jakie akrobacje są wymagane, by być królem-kobietą? Wyprawy, handel, dobrobyt, inwestycje. Wielkie zasługi dla kraju i wielkie wymazywanie z historii.

Kreta: ok. 1450 r. p.n.e. — wyspa świeżo podbita przez Mykeńczyków. Przypominamy starą nazwę na Greków oraz termin “talasokracja”. Dlaczego Mykeńczycy to jednak nie są starożytni Grecy? Dziwny panteon. Handel na Morzu Śródziemnym, przy okazji krótko o kulturze na Półwyspie Iberyjskim.

Sardynia: ok. 1450 r. p.n.e. — Cywilizacja nuragijska. A może to lud Szerden, który miał skomplikowane relacje z Egipcjanami?

Ameryka Południowa: ok. 1500 r. p.n.e. — początki cywilizacji Olmeków. Sztuka realistyczna i fantastyczna, niezależny wynalazek pisma, wpływ na inne cywilizacje kontynentu. Dygresja na wielkie głowy kilkaset lat później.

Egipt: ok. 1457 r. p.n.e. — pierwsza szczegółowo opisana bitwa (z państwem Mitanni, pod Megiddo, uwaga, ważne miejsce) przez skrybę o imieniu Thanuny. Totmes III, najskuteczniejszy generał starożytnego Egiptu, wiedział, jak przejść do historii.

Asyria: ok. 1450 r. p.n.e. — koniec spokoju. Zawarcie sojuszu z Egiptem (konkretnie z Amenhotepem II, synem Totmesa III). Po plądrażu przez Mitanni sojusz z Babilonem i początki jednej rozróby za drugą.

Hetyci: ok. 1430 r. p.n.e. — król Tudhalija I rozpoczyna Nowe Królestwo Hetytów. Nie ma lekko, ponieważ sąsiadami są ludy Kaska, Hurianie (luzem i w państwie Mitanni), Asyria, Mykeńczycy oraz Egipt. Kim naprawdę był achajski król Attarsya?

Wynajdujemy dyplomację!

XIV w. p.n.e., Egipt i Asyria

Skąd się biorą dynastie?

Egipt: ok. 1390 r. p.n.e. — faraon Amenhotep III i dobra dokumentacja — dyplomatyczne listy amarneńskie. Pierwsza czarna polewka listownie. Budowa kanału między Nilem a Morzem Czerwonym.

Asyria: ok. 1360 r. p.n.e. — Asyria wyrywa się Mitanni. Król Ashur-uballit I otwiera Środkowe Imperium Asyryjskie i spuszcza łomot wszystkim dookoła, a na tronie kasyckiego Babilonu sadza swojego człowieka (króla Kurigalzu II), który okazuje się nielojalnym idiotą.

Hetyci: ok. 1360 r. p.n.e. — król Suppiluliuma I zbiera królestwo Hetytów do kupy i czyni z niego trzecią potęgę. Współczesny komiks o królestwie Hetytów!

Egipt: ok. 1350 r. p.n.e. — w Egipcie nastaje dziwaczny faraon Echnaton i przeprowadza wielkie reformy religijne. Czym się różnią promienie słońca z boską łaską od tych bez? Styl amarneński w sztuce.

Wielkie odkręcanie — Nefretete, współkról i żona Echnatona, przenosi stolicę i rozpoczyna próby porządkowania państwa. Krótkie rządy Tutenchamona i jego następców kończą dzieło, a także tę dynastię.

XIII w. p.n.e.

Asyria: Kolejny śmieszny najazd Babilonu na Asyrię. Wreszcie ok. 1274 r. p.n.e. porządny asyryjski król Shalmaneser I robi porządek z sąsiadami i wprowadza nową kulturę bitewną. Asyria zostaje supermocarstwem. Pierwsze traktaty obronne.

Ostateczny koniec Mitanni.

Ok. 1300 r. p.n.e. — atlantycka epoka brązu. Początek Celtów?

Egipt: ok. 1275 r. p.n.e. — najlepiej opisana bitwa w historii starożytnej — pod Kadesh (Egipcjanie pod Ramzesem II kontra Hetyci pod Muwatallim II). Największa bitwa rydwanów w historii wszechczasów. Imponujące bitwy i układy Ramzesa II.

Egipt: ok. 1258 r. p.n.e. — pierwszy znany traktat pokojowy oraz jedyny bliskowschodni, którego znamy wersję obu stron. Koniec przepychanek między Hetytami a Egiptem.

Hetyci kontra Mykeńczycy: ok. 1250 r. p.n.e. — wielka bójka w mieście Wilusa, które znamy lepiej jako Troję. Krótka dygresja na Homera.

Hetyci: ok. 1237 r. p.n.e. — królestwo Hetytów zaczyna się składać po bitwie z Asyrią.

Asyria: ok. 1230 r. p.n.e. — asyryjski król Tukulti-Ninurta po powyższym sukcesie podbija jeszcze Babilon, ogłasza się królem Sumeru i Akkadu oraz rządzi długo — aż zasadzą się na niego potomkowie.

Nowa interpretacja opowieści o Tezeuszu i Minotaurze.

XII w. p.n.e.

Ameryka Północna: ok. 1200 r. p.n.e. — pierwsze osiedla ludu Anasazi.

Chiny: ok. 1200 r. p.n.e. — późna dynastia Shang. Wynaleźli już pismo i astronomię, mają rydwany, kawalerię, a także robili rzeczy, o które ich nie podejrzewałam.

Dygresja na kontakty międzycywilizacyjne na przykładzie bursztynu bałtyckiego we Włoszech.

Zapowiedź następnego odcinka, w którym skończy się świat (i zacznie nowy).


Wrzuć pięć złotych na patronite.pl/kya! Zainwestujemy w produkcję tajnych kompletów.

2018.07.10 / 2018.09.16

Komentarze

Komentarzy: 38 w sumie.
  1. Adam Kłobukowski on 2018-09-17

    “Zbliżamy się do katastrofy” – a jakże, konice odcinka 😛

    Btw. Ja poprosze o bibliografię, chciałbym być tak mądry jak ZMW 🙂

  2. Benny on 2018-09-17

    Ja się pytam, w którym pomieszczeniu znaleziono skargę?

  3. kya on 2018-09-18

    @Benny nie, nie w kiblu, normalnie w gabinecie 😀

  4. benny on 2018-09-18

    Wiesz na wiki, jest schemat pomieszczenia z numerkami pomieszczeń i o numer pytałem. A to, że w gabinecie to dobrze o nim świadczy – ROZPATRYWAŁ, obecne janusze nie odbierają telefonów, nie odpisują na maile, tudzież nie odbierają korespondencji pisanej

  5. jarecki on 2018-09-19

    Timeo Danaos et dona ferentes pochodzi z Eneidy czyli rzymskiego eposu 🙂 Dotyczy on też mitu Troi, co pokazuje jego nośność w świecie starożytnym. A jeśli chodzi o dzieła dziejące się w tamtych czasach – jest cykl “Nantucket” S.M.Sterlinga który dzieje się 1250 B.C. (militarna fantasy ze sprytnymi amerykanami przeniesionym do czasów starożytynych).

  6. KRZYSZTOF RUNIEC on 2018-09-24

    Delikatnie wspomnę, że z Huryci i Nubijczycy nie z ang. Nubianie i Hurianie

  7. kya on 2018-09-24

    @Krzysztof
    nie tylko delikatnie, ale także całkowicie słusznie 🙂 zorientowaliśmy się poniewczasie i obiecujemy czujniej pilnować polskich wersji.

  8. Benny on 2018-09-25

    Ależ mi się to podoba, z tymi skargami, serio wiemy, że koleś był przekręciażem czy to taka luźna sugestia?

  9. majorwitek on 2018-09-25

    @benny: z tego co przeczytałem w “archaeology of arabian gulf”, albo przekręciarz albo naprawdę, naprawdę niefartowny biznesmen. ze wskazaniem jednak na to pierwsze.

    @krzysztof: jak już napisała kaja, jak najbardziej racja – po raz kolejny ugryzł mnie w zadek brak nawyku sprawdzania polskiej wikipedii. kosztowałoby mnie coś? nic zupełnie. a potem takie kwiatki.

  10. benny on 2018-09-26

    @majorwitek Skłaniam się ku pierwszemu także bo przeczytałem treść tej tabliczki parę razy + tłumaczenie na polski + pogadanka z tłumaczem, to jak potraktował kupującego, do tego to terytorium wroga, ale zauważ, że koleś mimo iż strzelił focha, mimo, że angry tablet to i tak chciał z nim handlować tyle, że na nieco innych zasadach, do tego to napawanie się tą korespondencją – kurcze, barwna postać, Saul Goodman tamtych czasów 😀

  11. KRZYSZTOF RUNIEC on 2018-09-27

    @majorwitek @kya końcówka “n” jak czerwony kapelusz zawsze jest podejrzana 😉 A za moje poszukiwanie owych Hurian naśle na Was następnym odcinku Ludy Morza, kataklizmy i oddolne ruchawki.

  12. porkite on 2018-10-03

    Joł, z ciekawością się was słucha i z chęcią, natchniony waszą dyskusją, coś bym poczytał.
    Sprawa wygląda tak, że ze szłoby wiedzy historycznej zbyt wiele nie wyniosłem. Szukałem czegoś co może uzupełnić braki w mojej głowie, ale trafiam jedynie na jakieś mniej lub bardziej szczegółowe opracowania historyczne, niż ciekawą lekturę, mogącą wciągnąć laika.
    @MAJORWITEK lub ktokolwiek, jesteście w stanie coś polecić?

  13. majorwitek on 2018-10-07

    @porkite: jeśli chcesz lekkie czytanie, beletrystykę kostiumową, polecam (jak zresztą mówiłem w odcinkach), “czarne okręty” joe alexa, “strzałę z elamu” jerzego egideya, “egipcjanina sinuhe” mika waltari.
    jeśli chcesz coś bardziej mięsistego, proponuję “guns, germs and steel” jareda diamonda, po uprzednim przeczytaniu sekcji “reception” na wikipedii: https://en.wikipedia.org/wiki/Guns,_Germs,_and_Steel#Reception

    @sirocco: dzięki, poczytam 🙂

  14. Prisoner Zero on 2018-10-08

    @ ok. 50 min.
    Heterogenizacja kultury nie zawsze świadczy o jej upadku, czy choćby regresie. To może być też wyraz, np. rozwoju silniejszej identyfikacji lokalnej, upadku centralnej władzy i wzroście znaczenia lokalnych ośrodków (a to nie zawsze jest upadek całej kultury), specjalizacji poszczególnych ośrodków [1] i tak dalej. Wtedy część motywów może być uznana na “nasze” i faworyzowana. Tutaj dobrze byłoby prześledzić importy; czy w danych miejscach pojawiają się (i jak ich dużo) gadżety z miejsc innych.
    Choć w tym przypadku, o którym mówicie (El Argar?) rzeczywiście im się posypało.

    [1] Choćby przypadek Ameryki południowej, o którym mówiliście wcześniej: dwie kultury, każda robi co innego, ale doskonale ze sobą współpracują i niespecjalnie to jest regres, że kultury są dwie, a nie jedna.

  15. Prisoner Zero on 2018-10-08

    I jeszcze dużo, dużo za niemiłe słowa o bandytach z wykrywaczami! Archeolodzy też używają wykrywaczy, ale wiedzą, jak ich używać, żeby nie zniszczyć stanowiska.

  16. Mad Max on 2018-10-13

    Witam, nie dawno odkryłem tą stronę i audycje. Robicie Państwo genialną robotę, nareszcie ktoś tłumaczy a nie wrzuca wiadomości. Rozbudzacie ciekawość, już nie mogę doczekać się kolejnych odcinków. Kiedy będziemy mogli posłuchać kolejnych historycznych odcinków?
    Pozdrawiam

  17. majorwitek on 2018-10-17

    @madmax: w tej chwili na stole montażowym jest odcinek o technologii i historii piwa, więc zapewne to pójdzie następne. jeśli chodzi o cykl historyczny, przegryzam się przez materiały źródłowe do następnego odcinka, więc to jeszcze potrwa, obawiam się.
    w międzyczasie zapraszamy do dyskusji w grupce na fejsie. 🙂

  18. Longinus on 2018-11-02

    Ten podkast to jest najbardziej złota rzecz, jaką znalazłem w internecie od czasu jego pierwszego włączenia! Czekam na nowe odcinki bardziej niż na wypłatę

  19. Mirmił on 2019-02-06

    Uszanowanko! Niedawno odkryłem Wasz nadkast i jestem zachwycony – przystępnie ale bez spłycania. Chciałbym dodać trzy grosze do uzupełnień, w zakresie chleba co to był taki jak dzisiejszy. Nie, że się czepiam, rozumiem, że ciasto pulchne bo drożdże i to raczej skrót myślowy, ale to bardzo ciekawy temat więc podrzucę. Starożytny (średniowieczny i długo nowożytny) chleb z dzisiejszym nie miał wiele wspólnego bo nadal chrzęścił w zębach. Niestety wypieki z czasów sprzed wynalezienia w XIX w. nowoczesnych młynów z żarnami czy mlewnikami żeliwnymi, stalowymi, itp. zawierały piasek czy żwirek (nie Muchomorek – no nie mogę znaleźć dobrego słowa), które do mąki dostawały się w procesie mielenia zboża w żarnach kamiennych, czy wcześniej z jakichś dawnych moździerzy, czy czego tam używano w neolicie. Dlatego przez wieki klienci piekarni mieli mocno starte zęby, co też było jednym z upierdliwych skutków rewolucji neolitycznej. Polecam sam temat ewolucji żaren i młynów.

  20. majorwitek on 2019-02-09

    @mirmił: tak, miałem na myśli dokładnie pulchne, drożdżowe ciasto. nie wiedziałem o piasku w chlebie! bardzo ciekawe! są jakieś łatwo dostępne źródła na temat żaren czy po prostu do wikipedii? 🙂

  21. superpodcastrobicie on 2019-02-09

    Seria o Historii z przed szkolnej Historii jest GE-NIAL-NA!!!!

    Kiedy można spodziewać się kolejnej części?

    DZIĘĘĘĘKI !

  22. majorwitek on 2019-02-14

    @supercastropodbicie: z powodu zawirowań w życiu rodzinnym redakcji przygotowanie następnego odcinka trochę nam się przedłuża – ale prace są w toku.

  23. asdf on 2019-03-09

    Świetna seria podcastów! Szczególnie interesuje mnie epoka brązu. Szukałem czegoś na 9 godzinną podróż samochodową na wieś i z powrotem w rodzinne strony moich rodziców i wpadło mi własnie to. Gdyby nie one, odszedłbym chyba od zmysłów, a tak minął nam ten czas nawet przyjemnie. Rodzice też słuchali z zainteresowaniem, tylko pytali “czemu oni muszą tyle przeklinać” 🙂

  24. kya on 2019-03-09

    @asdf
    bardzo się cieszę! 🙂 z biegiem czasu (i audycji) niwelujemy mięso, dbamy o niski poziom stresu w życiu, wtedy i język robi się łagodniejszy.

    epoka brązu jest super — niestety, zbliżamy się już do końca. aaale ZMW obiecuje mi tu na boku, że epoka żelaza też będzie fascynująca 🙂

  25. Dugai on 2019-03-18

    Kiedy kolejna cześć ?!?!?! Jesteście mistrzami w tym co robicie !! 🙂

  26. kya on 2019-03-20

    @dugai
    dziękujemy 😀 szykujemy następny kawałek historii, więc, mam nadzieję, niedługo 🙂

  27. Sebastian on 2019-03-23

    Hej!
    Nie pospieszam, ale czekam z niecierpliwością na kolejny odcinek 🙂 Pozdrawiam

  28. Dugai on 2019-04-11

    Haaalooooo. Nie zapomnieliście o nas?! 😀

    Pozdrowionka ! 🙂

  29. majorwitek on 2019-04-12

    nie zapomnieliśmy, pracujemy nad odcinkiem. watch this space. 🙂

  30. websiteseba on 2019-04-28

    Ziomeczki! 😉

    Sprostowanie. Fulguryt i Strzałka Piorunowa to nie jest to samo. ? Absolutnie nie.
    – Fulguryt to stopiony piasek (który wygląda coś jak piasek sklejony klejem ?), przez uderzenie pioruna.
    – ‘Strzałka Piorunowa’ natomiast to skamielina Belemitów (takie prehistoryczne stworzonka żyjące w morzach), dlatego właśnie Kaja znajdujesz je na plaży.

Po sygnale zostaw wiadomość

Email będzie schowany. Pola wymagane oznaczone *

Podobne odcinki